Home ΔΙΣΤΟΜΟ Π ο λ ι τ ι σ μ ό ς Ντοπιολαλιά

Αξιολόγηση Χρήστη: / 7
ΧείριστοΆριστο 

Λόγω των συχνών επιδρομών αλλά και στρατιωτικών κατοχών από τους Ρωμαίους, τους Φράγκους μέχρι και τους Τούρκους  πολλές λέξεις δημιουργήθηκαν και ονόματα τοποθεσιών τροποποιήθηκαν. Το ίδιο το όνομα της πόλης μετετράπη από ΑΜΒΡΥΣΣΟΣ σε ΔΙΣΤΟΜΟ. (βλέπε ενότητα ΙΣΤΟΡΙΑ). Ιστορικά δεν αναφέρεται καμμία Σλαβική ή Αρβανίτικη επιρροή και έτσι δεν συναντώνται αντίστοιχες μετατροπές ονομασιών σε περιοχές όπως Αράχοβα (-οβα:Σλαβική κατάληξη) από Κηρύκειο που ήταν η αρχαϊκή της ονομασία.

Οι Διστομίτες γλωσσικά έχουν τους φθογγισμούς και τις κλίσεις της ρουμελιώτικης διαλέκτου (γλώσσα Μακρυγιάννη), αλλά έχουν κρατήσει και τις δικές τους λέξεις. Δέν είναι λίγες αυτές που το πλούσιο λεξιλόγιο του ρουμελιώτικου λαού δημιούργησε και αρκετές από αυτές έχουν αρχαία καταγωγή λόγω και της Δωρικής προέλευσης των Διστομιτών:

Υπάρχουν πολλοί τοπικοί γλωσσικοί ιδιωματισμοί αλλά και ιδιαίτεροι τρόποι προφοράς με χαρακτηριστικότερα την συντόμευση ονομάτων (Χαρλάμ'ς αντί Χαράλαμπος, πιδί αντί παιδί) και το κόψιμο των καταλήξεων (σπιτ αντί σπίτι, χουράφ αντί χωράφι). Αντίθετα συνήθως διατηρείται όταν συνοδεύεται από κτητική αντωνυμία, το χουράφι μ' (το χωράφι μου), το σπίτι σ' (το σπίτι σου), αλλά και ο πατέρα μ' (ο πατέρας μου). Επίσης γκιαμ(ι) = τζάμι. Μερικές φορές συναντάται και αλλαγή γένους (ο τζάκης αντί το τζάκι - λέξη τούρκικης προέλευσης).

Παράλληλα αναπτύχθηκαν πολλές παρωνυμίες (παρατσούκλια) αντί για επώνυμα, που χαρακτηρίζουν ολόκληρες οικογένειες και διατηρήθηκαν για αρκετές γενιές μέχρι και σήμερα.

Στη περιοχή του Στειρίου αλλά και στο ορεινότερο Κυριάκι, η βασική παλαιότερη γλώσσα ήταν τα "αρβανίτικα", (arbërisht) αλλά με το καιρό ελάχιστοι τη θυμούνται και την ενθαρρύνουν πια. Σήμερα τα αρβανίτικα συγκαταλέγονται στις απειλούμενες από εξαφάνιση γλώσσες της Ευρώπης. Η συρρίκνωσή τους επιταχύνθηκε μετά τη δεκαετία του 1970 από διάφορους κοινωνικοοικονομικούς και ιδεολογικούς παράγοντες.

Παλαιότερα η ιδιωματική προφορά και οι πολλές άγνωστες λέξεις δημιουργούσαν προβλήματα επικοινωνίας με τους ανθρώπους της πόλης οι οποίοι δυσκολεύονταν να παρακολουθήσουν το τοπικό ιδίωμα, αλλά η καλή και ανοιχτή επαφή του εντοπίων με τους επισκέπτες, η ανάπτυξη της παιδείας (γραφή) και φυσικά η αποκατάσταση των οδικών επικοινωνιών (μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '60, η απόσταση από την Αθήνα ήταν περί τις 3,5 ώρες!) και ο εκσυγχρονισμός των συγκοινωνιών, με τον καιρό εξαφάνισαν σχεδόν τα προβλήματα αυτά.
Σήμερα μόνο οι παλιότεροι και κάποιοι νεότεροι για λόγους οικειότητας στις προσωπικές επαφές τους διατηρούν τα ιδιώματα αυτά, ή ακόμα και για λόγους προσωπικής επιλογής, χωρίς αισθήματα μειονεξίας και ενοχής αλλά με υπερηφάνια για τη διατήρηση και χρήση της τοπικής γλώσσας.

Επίσης υπήρχε στούς πολύ παλιούς Διστομίτες το φαινόμενο του ρωτακισμού.
παλιόστσ(υ)λο αντί για παλιόσκυλο (τσ)=κ αλλα σε ορισμένες λέξεις.
Οι γεροντότεροι ακόμη χρησιμοποιούν τον παλαιότερο παρατατικό, ειδικά στην μέση φωνή.
Τούτος (αντί γι αυτός) καθέταν αυτού, αντί για καθόταν.
Ο Γιάνν(η)ς ερχέταν απ'τον γιαλό, αντί για ερχόταν.
χάμω=κάτω, αρχαίο χαμαί.
δώθε, κείθε, πούθε  επιρρήματα. (Σύγκρινε πόθεν έσχες)

Ενδεικτικές λέξεις και εκφράσεις

αφουγκράζομ(αι) = ακούω από+ακρόαση.
παραστιά = δίπλα στην φωτιά στο τζάκι παρά+εστία
αρμακάς = πέτρινο τειχίο αρχ.λέξη αρμός
νίβομαι, νίψ(ου) - προστακτική (από το νίπτομαι)
κολλάω τ(η)ν (α)σκάλα και αρποκολλιέμαι. Περίφραση για το ανεβαίνω.
προβάτα (προστακτική) = περπάτα προ+βαίνω.
τήρα = κοίτα παρατηρώ - παρατήρηση και τα παραγωγά της.
σύρε = πήγαινε
ηύρα = αντί για βρήκα
γιαλός = παραλία, θάλασσα (παρα θιν'αλός)
απ(ι)στομιέμαι = πέφτω απίστομα (ανάποδα)+πίπτω
μπηχτοκέφαλα επίρρημα = πέφτω με το κεφάλι, πίγνημι(μπήχνω)+κεφαλή
κανείν αντί για την αιτιατική κανέναν (αρχαϊκός δυικός τύπος της δωρικής διαλέκτου).
τίνος χρησιμοποιείται η αρχαία ερωτηματική αντωνυμία (τίνος είσαι);
φροματάω = αγριεύομαι, αλαλάζω.
αυτού (επίρρημα) = εκεί. Είναι πιο ειδικό δεικτικό επίρρημα, γιατί δηλώνει και τόπο ακόμη. (συχνά στον Θουκυδίδη)
λοβός = χαζός, ανόητος (παράβαλε λοβοτομή).
ξαργού = επίτηδες (εξ έργου)
μαργώνω = κρυώνω (αρχαίο ρήμα μάργνυμι)
δραίμω = τρέχω γρήγορα, φεύγω (αρχαίο ρήμα θέομαι με β'αόριστο έδραμον)
μανάρια = πρόβατα (συναντάται και αλλού)
κιουράπ(ι) = κάλτσα
βρωμοταρεύω = μαζεύομαι, κάθομαι ήσυχος (δωρικό τάρας=ησυχία, γαλήνη, ειρήνη)


(*) Ευχαριστούμε τον συμπολίτη μας Θέμη Παπαϊωάννου για τις παρατηρήσεις του και το υλικό που μας έστειλε. Παράλληλα διατηρεί και ένα αρκετά επίκαιρο blog σχετικά με το Δίστομο

Share Link: Share Link: Bookmark Google Yahoo MyWeb Del.icio.us Digg Facebook Myspace Reddit Ma.gnolia Technorati Stumble Upon

Χρήσιμα τηλέφωνα

ΔΗΜΑΡΧΕΙΟ

10ης Ιουνίου 28

Δίστομο, Τ.Κ. 32005
Τηλ: 22673 50100      
Fax: 22670 22063


Κοινότητα Διστόμου

Τηλ: 22673 50100
http://www.daa.gov.gr

e-mail: info@daa.gov.gr

kep

Κ.Ε.Π.: 22670 29000

Fax: 22670 29001

Αρχαιολογικό Μουσείο
Τηλ. 22670 22000

ΜΟΥΣΕΙΟ ΘΥΜΑΤΩΝ
ΝΑΖΙΣΜΟΥ

Tηλ. 22673 50130,
e-mail:
dimuseum1944@gmail.com


 Στείρι

Στείρι, Τ.Κ. 32100
Τηλ: 22670 22161
Fax: 22670 22123

Μουσείο Οσίου Λουκά

Τηλ: 22670 22797


Κοινότητα Αράχωβας

Αράχωβα, Τ.Κ. 32004
Τηλ: 22673 50200, 22670 31250

Υπηρεσίες

Διοικητική: 22673 50201
Οικονομική: 22673 50207
Tεχνική:  22673 50203
Τηλέφωνο Προέδρου: 22673 50210, 50211
Fax: 22673 50250

e-mail: arachova@daa.gov.gr
http://www.arachova.gr

ΚΔΕΤΠΔΑΑ & Μονομετοχική Α.Ε. Δήμου ΔΑΑ

22670 31630, 31262
Fax: 22670 29170
e-mail: detpa@arahova.gr

K.E.Π. 22670 29125, 22673 50205, 22673 50212
Fax:
22673 50250


Κοινότητα Αντίκυρας

25ης Μαρτίου & Αθ. Διάκου
Αντίκυρα, Τ.Κ. 32012
Τηλ: 22670 41474
Fax: 22670 41485

e-mail: antikyra@otenet.gr
http://www.antikyra.gr

K.E.Π: 22670 41024, 41025
Fax: 22670 29315

Βοήθεια στο σπίτι:
22670 29320, 29304


Κέντρο Υγείας Διστόμου

Τηλέφωνο Γραμματείας
2267022222
2267350010
2267350011
2267022222
Fax: 2267022791

32005, Δίστομο, Βοιωτία
ky.distomo@dypethessaly.gr


ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΑΣ ΔΙΣΤΟΜΟΥ

mail@1dim-asprov.voi.sch.gr
 


Δημοτικοί Παιδικοί Σταθμοί

Διστόμου: 22670 22275
Παρ. Διστόμου:
22670 41312
Αράχωβας:
22670 31281


 Αστυνομικά Τμήματα

Α.Τ. Διστόμου: 22670 22100
Α.Τ. Αράχωβας: 
22670 31333
Α.Τ. Παραλίας: 22670 42220, 41222